Il-fidwa tagħkom hi fil-qrib. Studju Bibbliku Lq 21:25-28,34-36 - L-Ewwel Ħadd tal-Avvent Sena Ċ

 

F’dak iż-żmien, Ġesù qal lid-dixxipli tiegħu: “Ikun hemm sinjali fix-xemx u l-qamar u l-kwiekeb. Il-ġnus fuq l-art, b’qalbhom ittaqtaq, ma jafux x’jaqbdu jagħmlu minħabba l-ħsejjes tal-baħar u tal-imwieġ; in-nies ruħhom ħierġa bil-biża’ billi jobsru xi jkun ġej fuq id-dinja, għax il-qawwiet tas-smewwiet jitqallbu.

Imbagħad jaraw lil Bin il-bniedem ġej fi sħaba, b’qawwa u glorja kbira. Meta jibda jseħħ dan kollu, qawwu qalbkom u erfgħu raskom, għax il-fidwa tagħkom hi fil-qrib.

Oqogħdu attenti, u qisu li l-ikel u x-xorb żejjed u s-sokor ma jmewtulkomx qalbkom, u tħallux li l-ħafna tħassib għall-ħtiġiet tal-ħajja jeħdilkom raskom, li ma ssibuhx dak il-Jum fuqkom għall-għarrieda. Għax hu Jum li għad jaqa’ bħal nassa fuq kull min jgħammar fuq wiċċ l-art kollha. Ishru, mela, u itolbu l-ħin kollu, biex tkunu tifilħu tgħaddu minn kulma għandu jiġri u tieqfu quddiem Bin il-bniedem”.

Il-Kelma tal-Mulej.

Id-diskors tas-silta tal-lum hi parti mit-tagħlim li Ġesu’ għamel fit-Tempju fl-aħħar ġimgħa tal-ħajja pubblika tiegħu. Wara ġurnata jgħallem kien imur fil-ġnien taż-żebbuġ u jgħaddi l-lejl fil-beraħ. It-tempju kien wieħed mill-aqwa meravilji tad-dinja u l-glorja ta’ Israel.  Jum minnhom “kien hemm xi wħud li bdew jgħidu kemm it-tempju kien imżejjen sabiħ” (Lq 21, 5).  Ħasbu li Ġesu’ se jaqbel magħhom.  Minn flok qal: “Għad jiġi żmien fejn ma tibqax ġebla fuq oħra minnu.”  

Għad-dixxipli, it-tiġrif tat-Tempju kien ifisser it-telfien tat-tamiet u ċ-ċertezzi reliġjużi tagħhom, għax it-Tempju kien id-dar fejn jgħammar Alla fuq l-art.  Mhux ta’ b’xejn li xxukkjaw ruħhom għal dal-kliem ta’ Ġesu’.  Hu malajr qawwielhom qalbhom: “Dan jiħtieġ iseħħ għax hemm dinja li waslet biex tispiċċa.  Dan għandu jġib ferħ kbir f’qalbhom għax se tieħu postha dinja oħra ġdida, kif ried tassew Alla sa mill-bidu nett.  Biex iseħħ dan, trid tinqered id-dinja l-antika tal-inġustizzji.”

“Ikun hemm sinjali fix-xemx, il-qamar u l-kwiekeb.”  Qed nippreparaw għall-Milied, festa ta’ ferħ, kant, paċi u mħabba. Mela, għalfejn dal-kliem ta’ Ġesu’ li jbeżża’? 

Naturalment, jibża’ min  ma jifhimx li dan hu diskors apokalittiku (kif rajna ġimagħtejn ilu).  Dil-kelma ma tfissirx “katastrofi” imma “tiżvela”, jew inkella, tneħħi l-velu ħalli tiskopri l-misteri li hawn fid-dinja bħall: għaliex il-mard, il-ġuħ, il-gwerer u l-inġustizzji? 

Alla ħalaq kollox tajjeb u sabiħ.  Dawn il-ħwejjeġ negattivi ma ħalaqhomx Alla imma ġabhom il-bniedem fuqu nnnifsu.  Għalhekk in-nies ta’ żmien Ġesu’ bdew isaqsu (kif nagħmlu aħna llum ukoll):  

“Did-dinja se tibqa’ għal dejjem jew se tiġġarraf, biex tinħoloq dinja ġdida kif xtaq Alla sa mill-bidu nett?”  Ġesu’ ried ineħħi dal-velu biex jiżvela l-verita’ moħbija wara dal-misteru.  Jitkellem fuq ix-xemx, il-qamar u kwiekeb.  Fuq dawn il-ħwejjeġ  fl-univers, il-bniedem dejjem irregola ħajtu u kejjel il-ħin, iż-żmien u l-istaġuni.  Dawn il-ħlejjaq tant huma fissi li ħadd ma joħlom li għada x-xemx mhux se titla’.  Dan narawh anki fil-Bibbja: meta laħaq re ġdid, is-Salmista awguralu li “J’Alla s-saltna tiegħek iddum daqs ix-xemx u l-qamar” (Salm 72).  

Allura x’irid jgħidilna Ġesu’ fis-silta tal-lum?  Il-profeti ġa kienu tkelllmu fuq id-dinja tal-ħażen u d-diżordni.  Anki llum huma ħafna li jaħsbu li l-forzi tal-ħażen huma tant qawwija li ħadd ma jista’ għalihom.  Għal kuntrarju, Ġesu’ qed iħabbar li l-forzi tal-inġustizzji, diżordni, gideb fir-reklamar u fl-aħbarijiet (fake news fuq il-media soċjali), serq, egoiżmu, eċċ kollha se jiġġarrfu hekk kif Hu jintroduċi d-dinja tal-imħabba, maħfra u qadi tal-proxxmu. 

Dil-forza se teqred ukoll l-istruttura reliġjuża li kienet tipproponi  rapport kummerċjali m’Alla, eżempju “jien noffrilek ħaruf u Int taħfirli dnubieti; nobdi l-preċetti u Int tfawwar lili u l-familti b’xita ta’ barkiet.” 

Ġesu’ irrevelalna l-Wiċċ t’Alla li jurina li Alla m’għandu bżonn xejn minna l-bnedmin għax iħobbna b’imħabba bla kundizzjoni, bla ‘imma,’ bla ‘jekk’ jew ‘dment.’ Kulma rridu nagħmlu hu li naċċettaw ir-rigali li jtina kull mument ta’ ħajjitna (ħajja, saħħa, arja) għax Hu jrid biss jarana ferħanin.  Dak Alla, li lest biex jiġġudika u jikkastiga lil min jonqos minn xi preċett, ma jeżistix. Din id-duttrina flimkien mal-forzi tal-inġustizzja, egoiżmu u mibegħda se jiġġarrfu hekk kif Ġesu’ se jintroduċi fid-dinja l-Ispirtu Tiegħu ta’ mħabba.

“Il-ġnus jinħakmu mid-dwejjaq…”  Nibqgħu inżommu quddiem għajnejna li dan hu diskors apokalittiku.  Il-baħar kien simbolu tal-forzi negattivi u mostri li jitqagħbdu kontra l-ħajja u l-proġetti ta’ mħabba li għandu Alla.  Hekk kif Ġesu’ jintroduċi dawn il-proġetti, il-baħar se jirvilla biex jipprova jxejjen dawn il-proġetti, biex jitkompla r-renju tad-dinja l-antika.

“In-nies jibdew imutu bil-biża’,” fi kliem ieħor, jibdew jaqtgħu qalbhom jekk il-forzi tat-tajjeb hux se jegħilbu ‘l dawk tal-ħażen.  Anki llum, hawn min jibda jaqta’ qalbu meta jara l-ħażen qed ixejjen it-tajjeb ta’ tant Insara u Missjunarji li laqgħu fihom l-Ispirtu ta’ Kristu u qed ixerrduh kemm jifilħu.  Illum Ġesu’ qed jgħidilna biex inqawwu qalbna għax “Hu magħna dejjem” u “Għal Alla xejn mhu mpossibbli.”   

“U mbagħad jaraw lil Bin il-Bniedem ġej fuq sħaba.”  Ġa għidna ftit ilu li din kienet viżjoni tal-profeta Danjel (Kap 7) fejn qabbel il-ħruxijiet tal-imperi ma’ ors, leopard u ljun; imbagħad ħabbar it-tmiem ta’ dawn l-imperi bil-miġja ta’ Bin il-Bniedem. Ġesu’ japplika għalih dil-profezija, u jqawwilna qalbna bil-kliem: “Meta jseħħ dan kollu, qumu u erfgħu raskom,” i.e. tibqgħux b’raskom baxxuta bħal meta konnu mjassrin u kontu toqogħdu thewdnu fuq id-dwejjaq tagħkom.  Qumu dritti u ifirħu għax il-fidwa tagħkom waslet. “Oqogħdu għassa ħalli meta jasal il-waqt, taħtfu l-okkażżjoni.”

“Tħallux qlubkom jitqalu b’ikel u xorb żejjed.”  Ma qalx biex noqogħdu attenti min-nies ħżiena, imma biex nikkontrollaw lilna nfusna f’kollox. Il-qalb titqal meta titlef is-sensibilita’ reliġjuża u umana tal-messaġġ ta’ Ġesu’.  Dan jiġri meta “nixrob” u nibla’ idejat foloz, bħal, per eżempju, meta naqblu mal-massa u ngħidu: “u mhux kulħadd qed jagħmel hekk?”  

Dan inbegħduh minna billi nżommu l-Vanġelu dejjem preżenti f’ħajjitna. “Sokor”, mhux tax-xorb imma tat-tlellix materjali, reklamar, l-influwenza ħażina tat-“talk shows” li jistorduk u jiddiżorjentawk.  Dawn idaħħluk f’nassa u jgħassruk. 

Dan nevitawh jekk “nishru u nitolbu il-ħin kollu”, u inżommu kuntatt ma’ Ġesu’. Din tkun preparazzjoni xierqa biex, b’wiċċna minn quddiem, dritti dritii, nieqfu bla biża’ biex nilqgħu il-miġja fostna ta’ Ġesu’ tarbija.

Int qiegħed tgħid li jien sultan. Studju bibbliku Ġw 18:33b-37 - Solennità ta' Kristu Sultan tal-Ħolqien kollu

 

F’dak iż-żmien, Pilatu sejjaħ lil Ġesù u qallu: “Inti s-sultan tal-Lhud?”. Ġesù wieġeb: “Dan qiegħed tgħidu int minn moħħok, jew kienu oħrajn li qalulek dan fuqi?”. Pilatu wieġeb: “Mela jiena Lhudi? Kien il-poplu tiegħek u l-qassisin il-kbar li tawk f’idejja. X’għamilt?”.

Ġesù wieġeb: “Is-saltna tiegħi mhijiex ta’ din id-dinja. Li kieku saltnati kienet ta’ din id-dinja, l-għases tiegħi kienu jiġġieldu biex ma ningħatax f’idejn il-Lhud; imma tabilħaqq saltnati mhijiex ta’ hawn”.

Pilatu qallu: “Mela int sultan?”. U Ġesù wieġeb: “Int qiegħed tgħidu; jien sultan. Jien għalhekk twelidt, u għalhekk ġejt fid-dinja, biex nixhed għall-verità. U kull min iħobb il-verità jisma’ leħni”.

Il-Kelma tal-Mulej.

Il-festa ta’ Kristu Re ġiet imwaqqfa fl-1925 f’mument drammatiku tal-Ewropa: it-tmiem tal-ewwel gwerra dinjija u t-tħejjija għat-tieni, żmien meta l-Ewropa kienet maħkuma minn ferneżija għall-poter, b’bosta pajjiżi ġa taħt il-ħakma ta’ reġimi totalitarji. Għalhekk il-Papa Piju XI nieda dil-festa biex jgħallem li l-poter tad-dinja ma jappartjenix għall-bnedmin imma għal Alla. Irridu noqogħdu attenti li ma ninterpretawx ħażin ir-regalità ta’ Kristu.

Hu Re mhux skont il-kriterji tal-bnedmin. Anki l-Knisja ma kinitx għada ċara fuq dan meta, sa Pawlu VI, kienet għada qed tpoġġi fuq ras il-Papa il-famuża kuruna ‘Trirenju’ (tliet saltniet) u tipproklamah missier tal-prinċpijiet u r-rejiet kollha.

Mela, b’liema mod Kristu hu Re?  Fl-istorja rajna u għadna naraw il-ġlieda għall-poter tan-nobbli, tad-diversi dinastiji u tas-sinjuruni.  Jien lejn liema renju se nkun fidil? Jekk nagħżel wieħed li għad joħroġ tellief, inkun ħlejt ħajti fix-xejn.

Is-silta tal-lum se tgħinna biex nagħżlu saltna li, mhux bil-fors ikun rebbieħ mad-daqqa t’għajn, imma li, fl-aħħar mill-aħħar, ikun ir-rebbieħ fuq is-saltniet l-oħra kollha. Għalhekk dis-silta nsibuha fl-aħħar Ħadd tas-sena Liturġika.

Ġesu beda jippriedka bil-kelmiet : “Iż-żmien mitmum. Is-Saltna t’Alla waslet fostkom.” Ġesu se jkompli juża dil-frażi (is-Saltna t’Alla) għal 104 darbiet oħra,  għax ried iwaqqaf saltna ġdida, kompletament differenti  u l-oppost  tal-oħrajn kollha.

Pilatu qiegħed fil-bitħa (atriju) tal-palazz ta’ Erodi fejn ġie jqatta’ l-festi tal-Għid. Il-qassisin il-kbar u folla żgħira ta’ Lhud waslu b’Ġesu arrestat fil-bieb tal-Agora’, li kienet parti minn dal-palazz. Ma daħlux fil-bitħa biex ma jitniġġsux. Għalhekk Pilatu kellu jmur ikellimhom fil-bieb, u jsaqsihom x’kienet l-akkuża. 

Weġbuh: “Kieku dan ma kienx raġel ħażin ma konniex inġibuh quddiemek. Qed jgħallem reliġjon kompletament differenti minn tagħna.” Pilatu jieħu miegħu lil Ġesu fil-bitħa, u jidħol fil-parti tal-palazz imsejħa Ċesarjon. (Xi storiċi tkellmu iebes fuq Pilatu. Qalu li kien ħalliel, korrott u jaqta’ l-kundanni bl-addoċċ bla ma jisma’ x-xhieda. L-Evanġelisti ma kinux daqshekk ibsin, u jagħtu t-tort tal-kundanna ta’ Ġesu aktar lil Lhud milli lilu. Kien hemm ukoll min qal li wara kien ikkonverta). 

Pilatu jsaqsi lil Ġesu: “Smajt li l-Lhud qed jistennew re ġdid. Inti dan is-sultan tal-Lhud?” Din m’għandha x’taqsam xejn mal-akkużi tal-qassisin il-kbar. Dan għax is-silta tal-lum trid tagħmel enfasi fuq ir-regalita’ ta’ Kristu.  Għalhekk Ġesu wieġeb: “Fuq liema regalita’ qed takkużani? U dan qed tgħidu minn rajk? Għax jekk inhu hekk, il-mistoqsija tiegħek għandha sinifikat mod. Imma jekk il-kapijiet tal-Lhud qalulek li jien re, allura dawn qed jistennew Messija li jkun mexxej qawwi li jeqred l-għedewwa bil-vjolenza.” Pilatu wieġeb: “Mela jiena Lhudi? Il-Messija jien ma jinteressanix. Li jinterressani hu jekk int hux se xxewwex il-poplu kontra l-Imperatur. Kien il-poplu tiegħek u l-qassisin il-kbar li tawk f’idejja. X’għamilt?” Anna u Kajfa ma felħux aktar it-tagħlim ta’ Ġesu għax bih ħassew mheddha l-awtorita’ tagħhom. Hawn Ġwanni jrid juri min l-aktar kien ħati tal-mewt ta’ Ġesu.

Ikompli Ġesu: “Is-saltna tiegħi mhux ta’ did-dinja, i.e. l-oriġini tagħha mhux skont il-kriterji tas-saltniet tad-dinja, għax dawn isaltnu bi vjolenza ta’ bhejjem selvaġġi. L-oriġini tas-saltna tiegħi ġej mill-għoli. Xorta waħda jien irrid inwaqqaf dis-saltna fuq l-art li se jkollha kriterji u loġika opposti ta’ dawk tas-saltniet l-oħra.” 

Meta Ġesu mar fid-deżert fil-bidu tal-ħajja pubblika tiegħu, kellu tentazzjoni biex jibni s-saltna tiegħu fuq ir-regħba, kilba għall-poter, vjolenza, gideb, eċċ. Ix-xitan (i.e. il-pariri tad-dinja ppersonifikati) qallu: “Biex ikollok suċċess trid tidher li kapaċi tiddomina d-dinja akkost ta’ kollox.” X’inhuma l-kriterji tas-saltna ta’ Kristu? 

(a) “Kieku s-saltna tiegħi oriġinat f’did-dinja, kieku l-għases tiegħi kienu jiġġieldu biex ma ningħatax f’idejn il-Lhud.” Aktar tard Ġesu se jgħid lil Pietru: “Daħħal is-sejf fil-lant tiegħu, għax il-vjolenza ġġib aktar vjolenza u qerda. Mhux fuq hekk se titwaqqaf is-saltna tiegħi.” Mela l-ewwel kriterju hu: nuqqas ta’ vjolenza; 

(b) “Mela int sultan? Kif tista’ tkun sultan bla ma tiġġieled?” “Qiegħed tgħid li jien sultan… Jien ġejt biex nixhed għall-verita’.”  Fil-lingwaġġ semitiku, “verita’” ma tfissirx “nuqqas ta’ gideb” imma xi ħaġa ġenwina u awtentika. Bħal meta ngħidu “dan veru kafe’”, i.e. kafe’ pur u mhux imħallat jew imbagħbas b’xi mod.  “Veru Nisrani” i.e. iħobb anki l-għadu u jservi l-proxxmu. “Jien ġejt biex nixhed għall-verita’ fuq Alla, mhux dak tal-pagani jew dak ippriedkat mir-Rabbini u adurat fit-Tempju, i.e. Alla li jikkastiga u jpattiha. 

Il-pura verita’  hija li Alla jħobb ‘il bniedem b’imħabba tal-ġenn, imħabba bla kundizzjonijiet; Alla mhux qiegħed isaltan fuq xi tron tad-deheb imma niżel iservi lill-bniedem. Din hi l-verita’ fuq Alla li Ġesu ta xhieda fuqha.

Ġesu ġie jixhed ukoll għall-verita’ fuq il-bniedem. Il-veru bniedem mhux dak li jiddomina , imma dak li jħobb u jħobb biss, u lest li jagħti ħajtu għall-oħrajn, kif għamel Ġesu. Bniedem li ma jkunx hekk huwa gidba.

Ġesu ta xhieda wkoll fuq is-saltna vera. Min jifforma parti mis-saltna vera tal-Ħaruf, ikun qed jagħti s-sapport tiegħu għall-proposta ta’ Ġesu ta’ bniedem li jagħti ħajtu bħala rigal lill-oħrajn: “Min iħobb il-verita’ jisma’ leħni.” Pilatu ma setax jifhem din il-proposta għax baqa’ lsir tas-saltniet tad-dinja: “U l-verita’ x’inhi?” Għalih, il-bniedem li rnexxa kien Tiberju, u ma riedx jibdel fehmtu. Kieku stenna risposta, kieku Ġesu kien jispjegalu aktar. Minn flok ħareġ jiġri ‘l barra biex jgħid lill-kapijiet tal-Lhud li ma jsib l-ebda ħtija fih.  Aħna rridu noqogħdu attenti biex ma nagħmlux bħal Pilatu, li kellu ideja mod fuq il-verita’ tal-bniedem li rnexxa,  u ma riedx jibdel fehmtu biex tiġi taqbel ma’ ta’ Ġesu.

Jiġbor flimkien il-maħturin tiegħu mill-erbat irjieħ. Stufju Bibbliku Mk 13:24-32 - Qari tat-Tlieta u Tletin Ħadd taż-Żmien ta’ Matul is-Sena

F’dak iż-żmien, Ġesù qal lid-dixxipli tiegħu: “Wara jiem ta’ dwejjaq kbar, ix-xemx tiddallam, il-qamar jitlef id-dija tiegħu, il-kwiekeb jibdew jaqgħu mis-sema, u l-qawwiet tas-smewwiet jitqallbu. Imbagħad jaraw lil Bin il-bniedem ġej fis-sħab b’qawwa kbira u bi glorja. U mbagħad jibgħat l-anġli biex jiġbor flimkien il-maħturin tiegħu mill-erbat irjieħ, minn tarf l-art sa tarf is-sema.

Mis-siġra tat-tin tgħallmu din il-parabbola. Meta l-fergħa tagħha tirtab u tarmi l-weraq, intom tintebħu li s-sajf fil-qrib. Hekk ukoll meta taraw dan jiġri, kunu afu li hu fil-qrib, fil-bieb. Tassew ngħidilkom, li ma jgħaddix dan in-nisel qabel ma jiġri dan kollu. Is-sema u l-art jgħaddu, imma kliemi ma jgħaddix. Dwar dak il-jum u s-siegħa ħadd ma jaf meta se jaslu, anqas l-anġli fis-sema, u anqas l-Iben; ħadd ħlief il-Missier”.

Il-Kelma tal-Mulej.

Is-silta tal-lum hi miktuba fuq stil apokalittiku.  Mark kitibha wara li spiċċat il-persekuzzjoni ta’ Neruni fis-sena 70 AD li matulha inqatlu Pietru u Pawlu.  Wara li miet Neruni, kien hemm gwerer qliel ċivili, vjolenzi, epidemija tal-pesta u t-tiġrif tat-Tempju.  L-Insara ta’ Ruma bdew isaqsu: “X’qed jiġri? Fejn hi d-dinja ġdida li ħabbar Kristu 40 sena ilu?”  Dawn id-diżastri qishom misteru moħbi wara velu.  

Il-kelma “apokalittiku” ma tfissirx “diżastri” imma “’il bogħod mill-ħabi” jiġifieri il-kxif tal-velu biex wieħed jara dawn il-ġrajjiet x’inhuma verament.  Peress li l-Insara ta’ dak iż-żmien ma setgħux jagħtu sens għal dawn id-diżastri, Mark kiteb is-silta tal-lum biex jikxef il-velu ta’ dawn il-misteri.  Jibda bi twissija, u din tgħodd għalina wkoll.

“Oqogħdu attenti!  Ara li ħadd ma jqarraq bikom.   Meta tisimgħu fuq xi gwerer, ma jfissirx li wasal it-tmiem.  Nazzjon iqum kontra ieħor, ikun hemm terrimoti u ġuħ kbir. Dan ikun il-bidu tat-tbatijiet tal-ħlas.”  Mela dawn is-sinjali ma jwasslux għall-mewt imma għal twelid ġdid, dinja ġdida.  Anki llum nisimgħu ħafna jgħidu li l-Knisja Kattolika qiegħda f’minoranza, u għalkemm tagħmel ħafna sforzi, xorta qabdet in-niżla, u dalwaqt tisparixxi.  Dawn ikunu qed jinterpretaw ħażin iż-żmien ta’ tbatija u persekuzzjoni.  Inneħħu l-velu u ngħidu li dan mhux tbatija tal-agunija, imma tal-ħlas, li se jagħti bidu għal Knisja ġdida, meħlusa mill-jasar tal-poter u tradizzjonijiet skaduti – Knisja aktar safja u evanġelika.  Il-Vanġelu tal-lum jistedinna biex nikxfu dan il-velu ħa naraw l-affarijiet kif jarahom Alla fil-pjan Divin Tiegħu.

“Ix-xemx tiddallam… il-kwiekeb jaqgħu mis-sema.”  Għal-Lhud, it-tiġrif tat-Tempju kien għalihom l-aħħar tad-dinja.  Ġesu’, li kien ħabbar li għad jiġri dan, jinterpretaha b’dan il-mod apokalittiku: 

(a) “Ix-xemx tiddallam.” Din mhijiex ix-xemx li naraw kuljum fis-sema.  Fil-Lvant Nofsani, ix-xemx kienet divinita’, l-alla Aton.  Kienet adurata l-aktar fl-Eġittu bħala s-sors tas-sħana, dawl u ħajja.  Din id-divinita’ se tiġġarraf; 

(b) “Il-qamar jitlef id-dija tiegħu.”  Dal-qamar hu l-alla Sin li jimmarka ċ-ċikli tal-ħajja, adurat fil-Mesopotamja. Anki dan l-alla se jaqa’ mis-sema; 

(ċ) “Il-kwiekeb jaqgħu mis-sema.” Dawn huma l-allat li daħku bil-popli u ngannawhom.  Issa dawn għamlu żmienhom.  Se jitilfu l-poter tagħhom u ħadd iktar mhu se jagħti kashom jew jieħu l-parir tagħhom fl-għażliet tiegħu.  Din il-bidla ta’ taħt fuq kien ħabbarha Isaija.  

Il-kelma “katastrofi” tfisser appuntu hekk: tagħmel kollox bil-maqlub ta’ qabel.  Mela dak kollu li d-dinja antika ddettat u għażlet għalik, minn issa ‘il quddiem int trid tagħmel bil-maqlub.  U dan għaliex Ġesu’ se jagħti bidu għall-bniedem il-ġdid f’dinja ġdida, għax, fejn se jasal il-Vanġelu, is-saltniet tad-dinja l-qadima se jiġġarrfu, flimkien mal-istilel (li ‘stars,’ l-artisti) ta’ dak iż-żmien, bħall-Farwni, l-Imperaturi u r-rejiet.  Dawn kienu meqjusa u ammirati bħala allat tas-sema.  Issa se tinkixef id-dgħufija u l-inkonsistenza tagħhom.  Il-messaġġ ta’ Ġesu’ hu tħabbira ta’ terremot li se jehżeż dawn il-qawwiet u jaqlibhom għal isfel, għax dawn kienu jirrenjaw bl-inġustizzji, gideb, vjolenzi u ipokresija.

Fost dawn l-allat, li nsibuhom illum ukoll, u li ħafna jammiraw, insibu: 

(a) l-alla li jagħmel ħaqq bil-ġustizzja.  Dan hu alla falz għax konna aħna l-bnedmin li pproġettajna il-kattiverja tagħna u l-kriterji tagħna ta’ x’inhi ġustizzja  fuq Alla, biex imbagħad nagħmlu bħalu.  Dan mhux Alla veru, għax Alla veru mhux kattiv.  Dan l-alla falz se jinqered biex it-tagħlim tal-katekiżmu u u l-priedki fil-Knisja tagħna jissaffew mill-influwenza tiegħu; 

(b) allat oħra jwegħduna ħafna xinxilli, u ħafna jiġru warajhom qishom il-fans tagħhom.  Dawn huma l-alla tal-karriera, tal-akkwist tal-poter u flus akkost ta’ kollox.  Għandna nifirħu meta dawn l-allat jiġġarfu.

“Imbagħad jaraw Bin il-bniedem ġej fis-sħab, b’qawwa kbira u glorja.”  Biex nifhmu din ix-xena, hemm bżonn naraw il-viżjoni li kellu Danjeli (Kap 7).  

Dan ra erba’ imperi li ħadu post wieħed lill-ieħor.  Kull imperu kellu annimal selvaġġ bħala simbolu, għax taħt dawn l-imperi seħħew ħruxijiet kbar xejn umani.  Danjel l-ewwel ra ljun (Babilonja), imbagħad ors (il-Medi) li żbrana l-iljun u beda jirrenja minn floku.  Il-leopard (il-Persjani) kellu erba’ rjus u erba’ ġwienaħ.  

In-numru erba’ jfisser l-erba’ irjiħat tad-dinja, għax il-Persjani waslu biex jaħkmu anki l-Greċja.  Fl-aħħar insibu lil Alessandru Manju, li tant wettaq ħruxijiet, li Danjel ma seta’ jqabblu ma’ ebda annimal feroċi,  Wara dawn l-erba’ imperi, Danjel ħabbar li Alla se jafda t-treġija tad-dinja f’idejn persuna b’qalb ta’ bniedem. 

‘Bin il-bniedem’ ifisser bniedem fil-veru sens tal-kelma, tassew uman u awtentiku.  Ġesu’ japplika għalih din il-profezija, in fatti juża’ dil-frażi ‘Bin il-bniedem’ 80 darba fl-Evanġelju. Mela l-messaġġ ta’ tama kbira ta’ Ġesu’ għalina llum hu: “Tibżgħux mid-drammi tal-istorja għax il-qawwiet diżumani kollha ddestinati biex jiġġarfu mat-tħabbira tal-Vanġelu.”

“Imbagħad jibgħat l-anġli biex jiġbru l-maħturin tiegħu mill-erba’ irjiħat tad-dinja.” Ġesu’ mhux qed jitkellem fuq l-aħħar tad-dinja.  Il-kelma ‘anġli’, barra dawk tas-sema, tista’ tfisser ‘medjaturi’ tas-salvazzjoni t’Alla.  Fil-Bibbja ta’ spiss dil-kelma ġiet applikata għal kull min ikun strument f’idejn Alla favur il-bniedem, l-aktar biex jiġbor flimkien il-fidili li jkunu xterdu. 

Dawn tbiegħdu mill-Knisja imħabba t-telfien tal-valuri, il-mentalita’ lajċista, edonista u pagana, il-permissivita’ u l-bruda spiritwali.  Anki xi priedki ma kinux effettivi u attwali biżżejjed.  Ġesu’ llum qed jgħidilna: “Taqtgħux qalbkom, għax se nibgħatilkom lil dawk li, qalb dawn il-buffuri kollha, żammew sħaħ u sodi fil-fidi, u baqgħu fidili lejn il-Vanġelu.  Dawn se jkunu l-anġli tiegħi.

“Tgħallmu mis-siġra tat-tin”. Din tħabbar staġun ġdid.  Oqogħdu attenti għas-sinjali fil-Knisja li se jagħtu bidu għad-dinja l-ġdida.  Ġa għandi ħafna anġli li qed jiġbru flimkien l-imxerrdin bi ppriedkar ġdid u aktar fidil lejn il-Vanġelu, u bi profeti li qed jilluminaw fuq liema għażliet għandu jagħmel  il-bniedem fid-dawl t’Alla.  Mela, ejjew ma nfasslux ħajjitna  fuq l-eżempju tas-saltniet il-qodma, imma fuq is-Saltna t’Alla.

L-armla fqira offriet iktar minn kulħadd. Studju bibbliku Mk 12:38-44 - Qari tat-Tnejn u Tletin Ħadd taż-Żmien ta’ Matul is-Sena

 

F’dak iż-żmien, Ġesù kien qiegħed jgħallem fit-tempju u jgħid: “Iftħu għajnejkom mill-kittieba, li jħobbu jduru mat-toroq bi lbiesi twal, jixtiequ min isellmilhom fil-pjazez, u fis-sinagogi joqogħdu fis-siġġijiet ta’ quddiem, u fil-postijiet ewlenin fil-pranzijiet; iberbqu ġid ir-romol, u mbagħad għal wiċċ in-nies idumu ħafna jitolbu. Dawn jieħdu kundanna aktar iebsa”.

Ġesù kien qiegħed biswit it-teżor, iħares u jara xi flus jitfgħu n-nies fit-teżor. Bosta għonja bdew jitfgħu ħafna. Resqet waħda armla fqira u tefgħet biċċtejn żgħar, jiġifieri xi żewġ ċenteżmi.

Hu sejjaħ id-dixxipli tiegħu u qalilhom: “Tassew ngħidilkom, li din l-armla fqira tefgħet iktar minn dawk kollha li tefgħu fit-teżor. Għax dawk kollha tefgħu miż-żejjed tagħhom, imma hi, fil-faqar tagħha, tefgħet kulma kellha, dak kollu li kellha biex tgħix”.

Il-Kelma tal-Mulej.

F’dawn l-aħħar kapitli ta’ Mark, rajna l-vjaġġ ta’ Ġesu mill-Galilija għal Ġerusalem. Kif wasal il-belt, kellu diskussjonijiet mal-Fariżej, is-Sadduċej u l-Erodjani, Illum Mark jikteb dwar l-attakk ta’ Ġesu fuq il-kittieba (l-iskribi).

Fil-Lvant Nofsani kont issib dawn l-iskribi li kienu jieħdu ħsieb id-dokumenti tar-rejiet u l-imperaturi. F’Israel l-iskribi saru importanti ħafna meta, fl-eżilju fil-Babilonja, il-qassisin ikkomponew il-ħames kotba tat-Torah. L-iskribi saru dawk li uffiċjalment kellhom id-dritt li jinterpretaw dawn il-Kotba Mqaddsa.

Billi kienu jafu l-liġi, kienu huma li jaqtgħu is-sentenzi fit-tribunali. Il-kelma tagħhom kienet meqjusa daqs il-kelma t’Alla. Ġesu kien japprezza l-istudju tat-Torah. Hu l-atteġġjament tal-iskribi li ma kienx korrett. In fatti, Ġesu kellu juża lingwaġġ mhux tas-soltu: juża s-satira, l-ironija u jgħaddihom biż-żmien. Dan jagħmlu għax preokkupat li ma tmurx l-imġieba tagħhom tinfluwenza d-dixxipli. 

Għaliex ironija? Għax tittratta fuq periklu sottili, moħbi wara maskra. Dal-periklu jiħtieġ jinkixef, għax in-nies sempliċi jistgħu jaħsbu li ċerti osservanzi tagħhom huma atti ta’ mħabba lejn Alla. Eżemplju, ħafna jaħsbu li qassis u isqof jixraqlu ċertu rispett, imma Papa jixraqlu l-aqwa rispett. Alla jrid li nuru l-akbar rispett lil kull bniedem, hu min hu, għax aħna lkoll ulied indaqs ta’ Alla. 

Min fil-Knisja għandu xi titlu (kanonku, kardinal) jiħtieġlu qatt ma jinsa li hu qaddej tal-oħrajn, u mhux jimla’ rasu bl-inkini u l-bews tal-idejn. 

Li Ġesu jgħid lid-dixxipli, jgħodd għalina wkoll illum: “Oqogħdu attenti!” għax wara dil-kwalita’ ta’ mġieba (tal-kittieba) hemm moħbi velenu li jattakka ċ-ċentru tal-ħajja Nisranija, u jħajrek biex tidher (Arawni!), biex iċapċpulek, eċċ. Dan ixejjen il-kliem ta’ Ġesu biex tagħżel l-aħħar post.

“Oqogħdu attenti!” Dawn il-kittieba jistudjaw il-Bibbja, imma l-imġieba tagħhom hi perikoluża: 

(a) “Iħobbu jduru fit-toroq bi lbiesi twal,” biex jidhru u juru li huma speċjali ħdejn il-bqija tal-poplu. Il-qassis il-kbir, imbagħad, kien ikollu mdendel ma’ sidru pettoral li kellu fih 12-il ħaġra prezzjuża, waħda għal kull tribu’ ta’ Israel. Dawn kienu jleqqu fix-xemx. Kellu fardal mad-dawra kollha ta’ qaddu (il-famuż efod) u, mal-keffa tal-libsa kważi tmiss mal-art, kellu miħjutin ħafna qniepen żgħar. Bil-fors li hekk kien jiġbed l-attenzjoni fuqu, tant li n-nies kienu jqisuh bħala r-rappreżentant dirett ta’ Alla fuq l-art. Fuq rasu kellu dijadema mal-kappell li fuqha kellu miktub: “Il-qaddis t’Alla.” 

Skont Ġesu, dan qisu pupazz tal-moda li mlibbes sabiħ minn barra imma minn ġewwa vojt, bla ħajja. Din qisa reċta bil-vestwarju. Ġesu jwissi lid-dixxipli biex (i) ma jammirawx dil-kummiedja, forsi jekk kulħadd jinjorahom, jieqfu; (ii) ma jitħajrux jagħmlu bħalhom, anzi (iii) jikxfu l-qerq ta’ dil-farsa; 

(b) “jixtiequ min isellmilhom fil-pjazez,” min ibusilhom idhom u min jagħmel inkin jew reverenza quddiemhom. Min ma jagħmilx hekk kienu jgħajtu miegħu; 

(ċ) “fis-sinagoga joqogħdu fl-ewwel postijiet” ma’ xi Rabbi mistieden jew sinjur li jkun għamel xi għotja kbira għall-fqar; 

(d) “fil-postijiet ewlenin fil-pranzijiet,” jiġifieri ħdejn sid id-dar, biex iservuhom l-ewwel u mill-aħjar. 

Ġesu ma jistax għaliha din il-vanita’ kollha. Kelma oħra għal “uniformi” hija “diviża” (tissepara) għax kull min jilbisha jqun irid jinqata’ minn mal-oħrajn biex jitla’ ‘l fuq u jiddomina. Ġesu jrid lid-dixxipli biex jagħmlu bil-maqlub, eżempju,meta jagħmlu xi ħaġa tajba, jmorru jinħbew qabel ma jfaħħruhom u jirringrazzjawhom; 

(e) “iberbqu (jiddevoraw) il-ġid tar-romol.” Din akkuża serja għax ir-romol u l-orfni kienu taħt il-protezzjoni diretta t’Alla. Imma dawn kienu jabbużaw mid-dgħufija tagħhom u jeħdulhom flus kbar għal xi parir li jitolbu, jew jingannawhom biex iħallu ġidhom kollu f’idejhom biex taparsi jamministrawh huma aħjar minnhom; 

(f) “idumu ħafna jitolbu” biex, wara li jkunu rvinaw ir-romol, jidhru quddiem in-nies li huma ħbieb m’Alla. Ġesu iebes ħafna fuq imġieba bħal din.

llum għandna l-unika darba li jikkundanna lil xi ħadd: “Dawn jieħdu kundanna aktar iebsa”, għax tittratta mhux fuq xi midneb kwalunkwe imma fuq il-kasta reliġjuża. Ġesu ma ridhomx ibiddlu biss xi ħaġa żgħira mill-imġieba tagħhom, imma jaqilbu kollox ta’ taħt fuq.

“Ġesu kien qiegħed biswit it-teżor.” It-teżor tat-Tempju kellu rikkezzi bla għadd, tant li meta ġġarraf it-Tempju, il-prezz tad-deheb fil-Lvant Nofsani niżel bin-nofs. Ġesu kien fil-bitħa fejn setgħu jidħlu n-nisa. Matul il-ħitan ta’ dil-bitħa kien hemm tlettax-il kaxxa li fuqhom kellhom miktub f’hiex il-flus se jintefqu: inċens, żejt, ħrief, ħatab, eċċ. 

Kull meta wieħed jitfa’ l-flus, raġel bi tromba kien idoqqha. Ġesu kien qallhom lid-dixxipli: “Meta tagħmlu karita’, toqogħdux iddoqqu t-trombi.” L-aħħar kaxxa ma kellha xejn miktub fuqha, għax kienet għall-offerti liberi. Kienet l-unika waħda li wieħed seta’ jitfa l-flus hu, għax fl-oħrajn kien jitfa’ l-flus saċerdot jew levita wara li jieħu l-flus minn għand in-nies. Min kellu ftit flus kien jistħi jagħmel dan u kien juża’ l-aħħar kaxxa.

“Resqet waħda armla fqira,” m’għandhiex għaxja ta’ lejla. Ilbiesha ma kienx jaqtagħha min-nies komuni l-oħra. Mark ma jgħidx li talbet jew niżlet għarkobbtejha. Forsi l-anqas kienet reliġjuża. Tixħet żewġ muniti li fis-suq ma tixtri xejn bihom.

Ġesu jsejjaħ lid-dixxipli: “Araw il-kobor fejn qiegħed, dak li biss jiswa f’għajnejn Alla. Mhux il-qniepen mas-saqajn, id-dijademi u l-inkini. Tassew ngħidilkom, din l-armla xeħtet aktar minn dawk kollha. Dawk taw miż-żejjed tagħhom, hi tefgħet kull ma kellha, dak kollu li kellha biex tgħix. Dawk tefgħu biex jidhru u biex idoqqu t-trombi. Din għamlet minn kollox biex ħadd ma jinduna biha.” Għalkemm qatt ma kienet iltaqgħet ma’ Ġesu jew semgħet kliemu, ġa qed iġġib ruħha bħala dixxiplu tiegħu. 

Din hi mudell tal-imħabba, bħaż-żewġ nisa oħra li jidhru f’San Mark: il-kunjata ta’ Pietru (qamet isservihom), u l-mara li dilket ras Ġesu (b’ġenerożita’ nefqet kulma kellha fuq il-fwieħa). 

Żewġ nisa oħra huma mudelli ta’ fidi: il-mara li sofriet bin-nixxiegħa tad-demm, u l-mara Siro-Feniċja. Mela, biex jien inkun tassew dixxiplu, mhux biżżejjed nitfa’ ftit ewros fis-sasla kull nhar ta’ Ħadd. Jiħtieġli noffri ħajti kollha bħala rigal ta’ mħabba għad-dispożizzjoni tal-proxxmu. U dan nagħmlu bla ma nidher u bla daqq tat-trombi.

Il-kmandament tal-imħabba ta’ Alla u tal-proxxmu. Studju bibbliku Mk 12:28b-34 - Qari tal-Wieħed u Tletin Ħadd taż-Żmien ta’ Matul is-Sena

 

F’dak iż-żmien, wieħed mill-kittieba resaq fuq Ġesù u staqsieh: “Liema wieħed fost il-kmandamenti kollha huwa l-ewwel?”. Ġesù wieġbu: “L-ewwel wieħed huwa dan: Isma’ Iżrael! Il-Mulej, Alla tagħna, Mulej wieħed hu, u int għandek tħobb lill-Mulej, Alla tiegħek, b’qalbek kollha, b’ruħek kollha, b’moħħok kollu, u bil-qawwa tiegħek kollha. U t-tieni hu dan: Ħobb lil għajrek bħalek innifsek. Ma hemmx kmandament ieħor akbar minn dawn”.

Qallu l-kittieb: “Sewwa qiegħed tgħid, Mgħallem; għandek raġun tgħid li wieħed hemm, u li ma hemmx ieħor ħliefu. Iva, li tħobb lilu b’qalbek kollha, b’moħħok kollu, u bil-qawwa tiegħek kollha, u li tħobb lil għajrek bħalek innifsek, huwa aqwa minn kull sagrifiċċju tal-ħruq u mis-sagrifiċċji kollha”.

Ġesù, meta rah kemm kien wieġeb bil-għaqal, qallu: “M’intix ’il bogħod mis-Saltna ta’ Alla”. U ħadd ma kellu l-ħila jistaqsih iżjed.

Il-Kelma tal-Mulej.

Ġerusalem kienet iċ-ċentru tal-attivita’ reliġjuża tal-Lhud. Meta Ġesu daħal f’dil-belt, ġie f’konfront mas-Sadduċej. Dawn kienu setta ta’ saċerdoti li kienu jmexxu r-riti reliġjużi flimkien man-negozju li kien involut ma’ dawn ir-riti.

Ġesu daħal fit-Tempju u keċċa ‘l bejjiegħa u ‘l dawk li jsarrfu l-flus. Qabbel lil Israel ma’ tina li ma tagħmilx frott. Kien qed jgħid għall-ħruq tal-inċens u tal-annimali bħala sagrifiċċju. Kemm-il darba l-profeti kienu qalu li dawn ma jogħġbux lil Alla għax mhux abbinati ma’ mġieba li tirrifletti r-rieda t’Alla. Ħadd qatt qabel ma kien ħadha mal-awtorita’ tas-Sadduċej. Għalhekk ippruvaw iwaqqgħuh għaċ-ċajt, l-aktar fuq il-kwestjoni tal-qawmien mill-mewt. (Kienu ġabulu l-każ tal-armla li żżewġet sebat aħwa). Ġesu se jħallas prezz għoli aktar tard, għax kienu l-kapijiet tas-saċerdoti li xlewh quddiem Pilatu.

“Mgħallem, liema hu l-akbar Kmandament fil-liġi?” Propjament “liema hu l-Kmandament il-Kbir, jew aħjar, l-ewwel wieħed, li minnu joħorġu l-oħrajn kollha.” Mark juża kelma li tfisser “iddendel”, i.e. il-Kmandamenti l-oħra huma mdendlin mal-ewwel wieħed. 

Ir-Rabbini sikwit kienu jiddiskutu liema kien l-akbar fost is-613-il kmandament li kienu siltu mill-Bibbja. 365 minnhom kien negattivi (la tagħmilx) u l-oħrajn (148) posittivi. Dawn tal-aħħar, l-irġiel biss kienu obbligati li jobdu. Fis-silta tal-lum il-kittieb (skriba)  isaqsi ‘l Ġesu mhux biex iġarrbu imma biex ikun jaf x’jaħseb Hu fuq dil-kwestjoni taħraq. In fatti Ġesu stagħġeb “meta ra kemm kien wieġeb bil-għaqal.” 

Ta’ min illum anki jien nistaqsi: “Liema nqis bħala l-akbar l-Kmandament li minnu toħroġ l-imġieba kollha li jien suppost insegwi?” 

Għal xi wħud minnhom, l-ikbar wieħed kien il-ħarsien tas-Sibt għax anki Alla ħarsu (Fis-seba’ jum, strah mix-xogħol Tiegħu). Kieku Ġesu qabel ma dawn il-Fariżej, kienu jaħtfuh fil-kelma u jakkużawh: “Mela int għax ma tħarisx is-Sibt?” (Hu kien weġibhom kemm-il darba: “ Is-Sibt hu għall-bniedem, mhux il-bniedem għas-Sibt”). 

Xi oħrajn kienu jippreferu “Ma jkollokx idoli” jew “Tagħmilx lill-għajrek dak li ma tridx li jagħmel lilek.” Mela, l-ispiritwalita’ Fariżajka kienet ibbażata fuq l-osservanza tal-kmandamenti u l-preċetti. Skont l-imġieba wieħed kien jirċievi l-premju jew il-kastig. Ġesu poġġa idejal ‘il fuq minn hekk: dak tal-imħabba.

“Isma’ Israel: Il-Mulej Alla tagħna huwa biss il-Mulej, u  int għandek tħobb ‘il Mulej  Alla tiegħek, …. U t-tieni hu dan: Ħobb lil għajrek bħalek innifsek. M’hemmx kmandament ieħor aqwa minn dawn.” Mela, l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hi: “Isma!’” Ġesu ma jikkwota l-ebda kmandament. Jgħid biss: “Ħobb!” 

Qatt ma qalilna biex nobdu lil Alla imma biex nixbhu lill-Missier Etern li Hu mħabba. Din hi l-marka tal-bniedem il-ġdid, in-Nisrani. Il-bniedem li jirnexxi hu dak li jixbah lill Alla, u li ma jista’ jagħmel xejn aktar ħlief iħobb kif iħobb il-Missier. Din hi d-differenza radikali bejn l-ispiritwalita’ Fariżajka u dik Nisranija. 

Tal-ewwel hi kmand imposta minn barra, tat-tieni hi kwalita’ (rigal) minquxa minn Alla f’qalb il-bniedem. Ġiżimina ma tieħu ebda kmand minn barra biex tibda tfuħ: min-natura tagħha tarmi r-riħa tfuħ. Ma tistax tordna omm biex tħobb ‘l uliedha: dan tagħmlu min-natura tagħha. 

Il-Kmandamenti jaslu għand il-bniedem mill-istess identita’ tiegħu ta’ iben Alla. Irċieva d-DNA (il-ħajja) tal-Missier Etern.  Għalhekk kull imġieba tiegħu titwieled mill-istess identita’. Mhux ta’ b’xejn Ġesu jwieġeb: “ĦOBB!” Il-verb użat hawn hu agapann (agape) li bih ġiet introdotta l-ħajja t’Alla fil-Ġdid Testment. Agapann tagħti bidu għal imħabba li ma  taf tagħmel xejn aktar ħlief il-ġid. Qatt ma ddur fuqha nnifisha (egoiżmu) imma dejjem moħħha biex tara l-ieħor ferħan. Ġesu mhux qed jitkellem fuq kmand imma fuq ħajja u natura ġdida. In-Nisrani konvint m’għandux bżonn kmand, għax l-imġieba tiegħu tirrifletti l-imħabba li għandu f’qalbu għal kulħadd. 

Fid-Dewteronomju nsibu: “Ħobb il-Mulej bil-forzi tiegħek kollha.” Ġesu jirranġa l-aħħar biċċa u jgħid: “… b’moħħhok kollu.” Il-Lhud kienu jiddeċiedu u jaħsbu bil-qalb – iċ-ċentru tal-għażliet. Aħna niddeċiedu bil-moħħ. Mela, l-għażliet li jagħmel il-bniedem, li hu bin Alla, ikunu f’sintonija mal-ħsieb t’Alla. L-unika ħajja li tgħaqqad il-bniedem m’Alla hi l-imħabba.

“ …b’ruħek kollha..”, tfisser b’ħajtek u tul ħajtek kollha. Ma jistax ikun hemm spazji fejn ma tħobbx, għax, la darba rċevejt il-ħajja tal-Etern, din trid tintwera  permezz tal-imħabba.

“…b’moħħhok kollu….”, tfisser bl-intellett u bir-raġuni. Min iħobb, ikollu ħsieb wieħed biss: li jiskopri s-sbuħija u l-kwalitajiet sbieħ kollha tal-persuna li jkun qed iħobb. Bħal namrat li jaħseb fuq in-namrata lejl u nhar. Hekk, min iħobb ‘l Alla, jerfa’ l-ħsieb tiegħu diversi drabi kuljum lejn Alla bħala punt ta’ riferiment, u jinvolvi ruħu fil-proġett t’Alla billi jxerred kemm jiflaħ l-imħabba fid-dinja permezz ta’ mħabbtu lejn il-proxxmu. Mela, ejjew aħna llum ma niqfux biss fuq id-devozzjonijiet, imma l-għażla tagħna tal-fidi nagħmluha frott ta’ deċiżjoni konxja, raġonevoli u maħsuba sew biex tissodisfa r-raġuni tagħna.

“… u t-tieni jixbhu…” Ġesu jikkwota l-Levitiku (Kap 19). “Ħobb”, jiġifieri mhux jien iċ-ċentru tal-interess u l-għażliet, imma l-ieħor. Alla ħalaqna biex inħobbu.. M’aħniex awtosuffiċjenti: għandna bżonn l-imħabba ta’ xulxin. L-imħabba t’Alla u l-imħabba tal-proxxmu jmorru id f’id. Anzi, nasal biex inħobb ‘l Alla meta nkun qed inħobb il-proxxmu. Il-proxxmu se jkun il-pont li minn fuqu imħabbti se tivvjaġġa lejn Alla.

Ġesu ma riedx jirbaħ xi argument jew imħatra, imma xtaq li joħroġ lill-Fariżej mill-mentalita’ żbaljata li kellhom fuq Alla. Imma webbsu rashom. Noqogħdu attenti biex aħna wkoll ma nwebbsux rasna fuq l-idejat antiki ta’ kastigi, merti u premju, jew li niġġudikaw  u nikkundannaw għall Infern min jikser xi Kmandament.